|
|
|
2. Zuurstof. Behalve in de dampkringslucht wordt de zuurstof aangetroffen in bijna alle gesteenten van de vaste aardkorst, in het water en in bijna alle stoffen van dierlijke en plantaardige oorsprong. Het maakt 21% van de lucht uit, 50% van de aardkorst en 89% van het water. Zuurstof is bij gewone temperatuur (kamer) en druk (atmosf.) een kleurloos, reukloos gas, slechts weinig oplosbaar in water. Vloeibare zuurstof heeft een lichtblauwe kleur en heeft bij gewone druk een temperatuur van -183° C en reageert zeer heftig met bijna alle elementen. 2.1 Ontdekking van zuurstof. De zuurstof werd ongeveer gelijktijdig ontdekt door de Zweedse apotheker Scheele en door de Engelse Predikant Priestley. Scheele, een der bekwaamste experimentators van zijn tijd, deed zijn ontdekking in 1772. De publikatie daarvan, waarin hij niet minder dan 10 verschillende methodes beschreef om "vuurlucht" te bereiden, verscheen echter door toevallige omstandigheden eerst in 1777. Zo kon het gebeuren dat het element ook ontdekt werd door Priestley, die het voor het eerst in 1774 bereidde, o.a. door verhitting van kwikoxide en zijn ontdekking aan Lavoisier meedeelde. Deze laatste herhaalde direct de proeven van Priestley en dit werd voor een groot deel de aanleiding voor de beroemde verhandelingen van Lavoisier over de verbrandingsverschijnselen (1777). 2.2 Bereiding van zuurstof. Voor bereiding van zuurstof worden voornamelijk twee methodes gebruikt: Namelijk de vloeibare-lucht-methode. welke later uitgebreider wordt behandeld. en door de elektrolytische methode. Deze methode heeft als voordeel dat men behalve zuurstof ook waterstof verkrijgt en dat beide gassen zeer zuiver zijn. Een nadeel van deze methode is de hoge energie kosten die eraan verbonden zijn. Voor bereiding van vloeibare zuurstof (LOX Liquid Oxygen) is men aangewezen tot de vloeibare-lucht-methode waarbij, na het vloeibaar maken van de lucht, door middel van trapsgewijse distillatie vloeibare zuurstof, -stikstof en in principe elk gas dat in de dampkring voorkomt verkregen worden. 2.3 OZON. Ook een vorm waarin zuurstof voorkomt, nu is het molecuul opgebouwd uit 3 atomen zuurstof in plaats van twee per molecuul. Dit gas heet ozon wegens zijn eigenaardige geur Ozon (gr.) = riekend. Ozon ontstaat bij krachtige oxydatie verschijnselen. Denk aan omweer en de geur die ontstaat in de lucht als het bliksemt (Doorslaan van elektrische vonken door lucht). Ozon is een krachtige oxidator, dit komt doordat ozon weer makkelijk tot een twee atomig molecuul kan vervallen. Bij de vorming van ozon wordt energie (van elektrische oorsprong) opgenomen. Bij het overgaan van ozon naar gewone zuurstof komt deze opgenomen energie weer als warmte vrij. Men kan zich voorstellen, dat bij de omzetting in gewone zuurstof eerst losse atomen vrijkomen: O3 ® O2 + O 2O ® O2 Zolang deze losse atomen zuurstof zich nog niet tot moleculen O2 hebben verenigd, zijn zij veel actiever dan gewone zuurstof. Men spreekt dan van zuurstof in wordingstoestand (status nascens). Dergelijke zuurstof in wordingstoestand oefent een strek blekende en desinfecterende werking uit. Ozon in de bovenste luchtlagen ontstaat hoofdzakelijk door werking van de ultraviolette straling van de zon. 2.4 Gevaren van zuurstof. Daar dit een crusiaal punt is bij zuurstof worden hier de gevaren nog even genoemd. Zuurstof is niet brandbaar, doch bevordert brand van andere stoffen, in zuivere zuurstof branden veel stoffen, die in de lucht niet branden (zoals trichloorethyleen, staal enz.). Reeds bij geringe stijging van het zuurstofgehalte in de atmosfeer neemt de brandbaarheid van alle stoffen toe. In vloeibare toestand is er kans op explosie bij contact met vele stoffen. Speciale aandacht voor (smeer)olie en vet, die door zuurstof tot zelfontbranding kunnen komen. De extreme koude van vloeibare zuurstof -183° C bij atmosferische druk. Hierdoor bestaat de kans op bevriezing en letsel bij contact met delen van het lichaam. Ook worden vele materialen hard en bros in vloeibare zuurstof, waardoor deze makkelijk kunnen breken met alle gevolgen van dien. Vloeibare zuurstof welke verontreinigd is met brandbare stoffen, kunnen door verschillende oorzaken tot ontbranding worden gebracht, welke zeer verdragende gevolgen kan hebben. Mogelijke ontstekingsbronnen zijn: vonken, van bijv. stalen gereedschap; statische elektriciteit, door stromen van LOX door leidingen, verrijden van containers; schokken, dit moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Ontbranding geschied dus bij toevoer van energie, welke mechanisch, elektrisch of uit warmte kan bestaan. |
|
Hengstman © 2000-2004.
|