Huidig Materiaal

Vorige Start Omhoog Volgende

Huidige Materiaalkeuze.

In wentellagers treden zeer hoge drukken op tussen aanraakvlakken van wentellichamen en de loopbanen van deze. De drukken moet men zien in de buurt van de 2000 tot 4000 MPa (20.000 tot 30.000 bar). Het materiaal dat voor de wentellichamen en loopbanen gebruikt wordt is kogellagerstaal (SKF3 staal, 100Cr6). Door de extreem hoge contactdrukken en wisselde belastingen moet het kogellagerstaal zeer goed bestand zijn tegen vermoeiing. Om weinig wrijving in het lager te hebben moeten de materialen hard en vormvast zijn (kleine contactvlak), slagvast door lagerspeling maar ook bewerkbaar i.v.m. massaproductie.

Reinheid van het materiaal.

De weerstand van een wentellager tegen vermoeiing hangt, betracht men alleen de werkstof invloeden, in eerste plaats af van zijn reinheid.

Macroslakken, hier gedefinieerd als niet-metalische insluitselen van een lengte van meer dan 0.5 mm, beïnvloeden in hoge mate het vaker vervroegd uitvallen van het lager. Door bijzondere voorzorgsmaatregelen bij het smelten en zuiveren van het staal kan men dit gehalte reduceren. Men heeft de grens van deze op 10 mm.m2 gesteld, doch proeven wijzen uit dat tegenwoordig het aandeel macroslakken nagenoeg nul is. 

Microinsluitingen, hoofdzakelijk sulfide, titaniumcarbonitride en oxyden, zijn fijn en regelmatig verdeeld in het staal. In terugblik op de vermoeiing zijn de oxyden de gevaarlijkste insluitingen. Een terugdringen van het zuurstofgehalte resulteert in een hoge vermeerdering van de levensduur van het lager. Het huidige lagerstaal bevat minder dan 10 ppm zuurstof (dit was in 1965 nog 30 ppm).Dit voorgaande resulteerde in de MR werkwijze (Melting en Refinning = smelten en zuiveren). Om het aandeel aan harde, scherpkantige titaniumcarbonitriden in het staal te verlagen, die de afschuifsterkte verlagen, is het titaniumgehalte in het staal vastgesteld op 30 ppm. Gelijkwaardige lage grenswaarden gelden voor de sporenelementen zoals antimonium, tin en lood. Dit levert een MR staal in wentellager kwaliteit (MR BQ,) op.

Warmtebehandeling.

Snel afkoelen van het in het austenitietgebied gebrachte staal SKF 3 (100Cr6) tot kamertemperatuur leidt tot martensiet, in welke de voorhandende koolstof in oplossing blijft. Anders dan bij andere faseoverganen die atomaire diffusie doorlopen, ontstaat martensiet door het snel afkoelen van uit het autenietrooster. Dit wordt merkbaar door een grote hardheid en brosheid. De naar kun kristalstructuur verschillende martentietvormen hangen af van de voorhandende hoeveelheid, in vaste oplossing zijnde, koolstof in het austenietrooster. Hun verschillen hebben een praktische betekenis, omdat daarvan de hardheid en taaiheid van het geharde staal afhangen. Met het verhogen van het koolstofgehalte zal de temperatuur voor de martensietovergang verlagen, wat resulteert in groter aandeel restauteniet welke een grotere hardheid maar geringere taaiheid tot gevolg heeft. Daar de taaiheid een belangrijke parameter is voor wentellagers, is men gebonden aan een grens van 0.7 % in vaste oplossing zijnde koolstof in austenietrooster, hiermede wordt een structuur vermeden van plaatmartensiet, welke interkristalijne brosbreukheid tot gevolg heeft.

De bainitische (tussen) stuctuur, welke men kan verkrijgen door iets minder snel af te koelen van het austenitiseringsbebied (840-860 'C), ontstaat bij een temperatuur van ca. 210-250 'C, dit is een stabiele met weinig tot geen restausteniet bevattende structuur, waarbij zowel de taai- en hardheid verbettert worden. Dit komt waarschijnlijk door de betere interne drukspanningen en een betere verdeling van de carbiden. De eigenschappen van bainitisch warmtebehandeld staal zijn natuurlijk wenslijk. Het percentage chroom dat is toegevoegd (1,5%) komt ten gunste van de warmtebehandeling door zijn gunstige eigenschappen; korrelverfijning, kleinere kritische afkoelsnelheid, stabiliteit na ontlaten, carbidevorming etc.

Maatvastheid van SKF3 staal.

Martensitisch geharde en normaal ontlaten (860'C/20 Min - 160'C/90 Min) lageronderdelen uit doorgehard kogellagerstaal zijn tot 100 'C bedrijfstemperatuur maatvast. Wanneer de bedrijfstemperatuur de 100 'C overschreid treden er tijds- en temperatuur afhankelijke maatveranderingen op. Ze worden door de faseovergangen, van de verschillende door het harden en ontlaten verkregen structuren, veroorzaakt.

Meteen na het harden (d.w.z. na het afschrikken maar voor het ontlaten) heeft de structuur drie bestanddelen; carbiden, martensiet en restausteniet. Met toenemende temperatuur treden de volgende faseovergangen op;

  1. Diffusie van koolstof uit martensietrooster in ε-carbiden, temperatuur ca. 150 'C.
  2. Overgang restausteniet in bainiet, temperatuur 100 - 250 'C
  3. Vorming van cementiet uit ε-carbiden, temperatuur > 250 'C.

Bij de vorming van cementiet en ε-carbiden is met een volumevermindering verbonden. De overgang van restausteniet in bainiet met een volumevermeerdering. Daarom doorloopt het afgeschrikte niet ontlaten staal drie volumeveranderingsintervallen. Dit moet men zien in de grote van 10 - 120 μm/100mm. Het ontlaten van alle lagerdelen bij minstens 150 'C naar het schrikken maar voor het nabewerken, leidt tot ε-carbide vorming en neemt de eerste volumeverandering voor zijn rekening. Het ontlaten vermindert bovendien de hoge inwendige spanningen en de brosheid van het staal. Dus boven de 100 'C bedrijfstemperatuur krijgt men te maken met de overgang van restausteniet in bainiet en vorming van cementiet. Dit moet voorkomen worden door op een hogere temperatuur te ontlaten, dit heeft als direct gevolg dat de hardheid daalt en het lager korter meegaat.

Weerstand tegen vermoeiing.

Voor het fabriceren van wentellagers gebruikt SKF, staal met 1% koolstof en 1,5% chroom van type SKF3, dit geheel volgens DIN-Stahlsorte 100Cr6. Dit staal wordt door een martensitische warmtebehandeling op een hardheid van 58 a 64 HRC gebracht. De voornaamste maatregelen om een structuele hardheid en lange levensduur te berijken zijn; een goede warmtebehandeling (structuur), ontbreken van oppervlakte en fabricagefouten, een gering gehalte aan schadelijke stoffen (met name macroinsluitingen, oxyden en titaniumcarbonitriden).

Keuze van het kooimateriaal.

In het algemeen gebruikt SKF voor het kooimateriaal geperst plaatsstaal of massief messing, in de hier gebruikte uitvoering echter een met massieve kooi van met glasvezel versterkte kunststof. Uit gegevens uit de hoofdcatalogus van SKF blijkt dat kunstofkooien door hun specifieke eigenschappen zoals; geringe dichtheid, grote elasticiteit, goede glij-eigenschappen ect. zeer geschikt zijn als kooimateriaal. De kunststofkooi wordt vervaardigd van, voor hoge temperaturen gestabiliseerd, met glasvezel versterkt polyamide. Kooien van dit materiaal kunnen zonder voorbehoud worden ingezet bij temperaturen van -40 tot 120 'C. Hogere temperaturen zijn korte tijd toelaatbaar. Ook de gewoonlijk voor wentellagers toegepaste smeermiddelen hebben geen schadelijke invloed op het kunststof. Dit uitgezonderd enige synthetische en sommige met een hoog gehalte aan EP toevoegingen. Polyamide (PA, nylon), een kristallijne polymeer, heeft inderdaad een goede weerstand tegen slijtage en uitstekende slagsterkte, Tevens door hun hoge smelttemperatuur (200 - 300 'C) behoudt het zijn vaste stofeigenschappen tot een vrij hoge temperatuur, hoewel hun geringe stijfheid, bij verwarming snel daalt. Om dit laatste te verbeteren kan men PA met korte glasvezels versterken.

 

Hengstman © 2000-2004.
Bij problemen met of vragen over dit web kunt u contact opnemen met [mail].
Laatst bijgewerkt: 25 januari 2004.