|
|
De wrijving in een wentellager.In een wentellager wordt door het overbrengen van krachten en bewegingen wrijving opgewekt, namelijk, indien niet gesmeerd, droge glijdende wrijving en rollende wrijving. Ik ga wat dieper in op het verschijnsel wrijving omdat dit wat meer inzicht kan geven op de te nemen materiaal- en proceskeuze. Droge glijdende wrijving.Deze wrijving zal plaats vinden tussen de wentellichamen en de kooi. Droge glijdende wrijving is onderhevig aan twee hoofdwetten. Deze luiden:
Nu zijn er drie hypothesen opgesteld, om de droge glijdende wrijving te verklaren. Hier ga ik wat dieper op in omdat dit enige slijtagevormen kan verklaren. De hobbelhypothese van Coulomb. Bij deze hypothese gaat men ervan uit, dat het ene loopvlak over het andere gaat hobbelen door de ruwheid der oppervlakken. Deze botsingen zullen niet geheel elastisch zijn, waardoor energieverlies optreedt, wrijving. Met deze hypothese is slechts een fractie van de optredende wrijving te verklaren. De ploeghypothese. Dit berust op het feit dat een harder materiaal een zachter zal krassen. Neemt men nu echter twee materialen waarvan de hardheid niet meer verschilt dan 20 % volgens Vickers dan zal dit niet optreden. Is het verschil groter, dan zal door de hoge toppen van het harde materiaal in het zachtere, indien beiden t.o.v. elkaar bewegen, krassen veroorzaken. Dit gaat gepaard met verlies van energie, dus wrijving. De ploegcomponent van de wrijvingcoëfficient is onafhankelijk van de belasting. In de meeste gevallen is deze hypothese niet toereikend, om de totale wrijvingscoëfficient te verklaren. De kleefhypothese. Deze hypothese berust op het feit dat metalen oppervlakken kleefneigingen hebben t.o.v. elkaar. In de meeste gevallen zijn de meeste oppervlakken voorzien van een oxydehuid waardoor contact tussen de moedermaterialen niet mogelijk is en de adhesie verschijnselen zeer klein zijn. Echter nu is het mogelijk dat door hoge contactdrukken deze oxydehuid plaatselijk doorbroken word en er adhesie of lasverschijnselen op zullen treden, nu is er kracht nodig om deze verbinding te verbreken. De kleefcomponent is onafhankelijk van het beschikbare contactoppervlak en de belasting. Met deze twee laatsten kan men nu de wrijvingscoëfficient beschrijven daar deze voldoen aan beide hoofdwetten. De hobbelhypothese wordt buiten beschouwing gelaten daar deze invloed zeer gering is. Dus: f=fpl+fkl Binnen bepaalde grenzen heeft de oppervlaktegesteldheid geen invloed op de ploegcomponent. Verlaging van de wrijvingscoëfficient kan alleen middels de kleefcomponent. Zo heeft smering geen aanwijsbare invloed op de ploegcomponent, tenzij volledige hydrodynamische smering wordt toegepast. Rollende wrijving.Deze ontstaat tussen de wentellichamen en de loopbanen van de binnen- en buitenring van het lager. Wanneer het ene loopvlak op het andere wordt afgerold, ontstaat rollende wrijving. Er zijn twee soorten rollende wrijving; vrije rolling en afzetrolling. Bij vrije rolling treden geen afzetkrachten op bij afzet rolling wel (geremde of aangedreven wielen), bij deze ontstaat meestal slip. Bij vrije rolling zal toch een zeer kleine slip optreden. Dit doordat de rol t.g.v. de belasting op het contactpunt een contactvlak zal vormen, nu zal door het vervormen tussen een bepaald aantal graden van de omtrek, de lengte van de omtrek groter worden (uitgerekt) dan tussen hetzelfde aantal graden in onbelaste toestand. Zelfs bij zuiver slipvrij rollen treedt nog rollende wrijving op. Dit tengevolge van de hysteresiswerking van het materiaal, d.w.z. dat bij toenemende belasting de weerstand tegen vervormen groter is dan bij afnemende belasting. Ook bij geharde staalsoorten die vrijwel ideaal elastisch zijn, treedt nog een hysteresislus op, wanneer de belasting in de tijd veranderlijk is (met rollen altijd). Dit resulteert in onsymetrische drukverdeling en zal ten gevolge een tegenwerkend koppel opleveren. Dus de rolweerstand is afhankelijk van de mate van heen en weer vervormen. Smeermiddelen zullen in het algemeen de rolweerstand ongunstig beïnvloeden, omdat de in het smeermiddel veroorzaakte stromingen een extra verlies betekenen. In bepaalde gevallen, bepaald door de viscositeit van olie of vet, de belasting en snelheid, kunnen de rolvlakken geheel van elkaar gescheiden worden door een hydronamisch werkende film. Op den duur neemt alle contact af, men heeft nu 100 % slip en van rollen is geen sprake. De kans op beschadigingen van de beschermende laag (oxydehuid) is bij rollen nihil. Bij slipvrij rollen zal geen ploegwerking optreden; de oxydehuid zal niet of nauwelijks doorbroken worden. Bij zuiver rollen past men dus geen smering toe. Bij wentellagers past men echter wel smering toe en moet men de extra wrijving maar op de koop toenemen. Dit voornamelijk vanwege de volgende twee factoren: 1. Als bescherming tegen corrosie. 2. Er komen in wentellagers plaatsen voor waar glijdende wrijving optreedt (kooien). De wrijving kan men bepalen met de formule: Fwrol=(λ/r)*F waarbij: λ de Coëfficiënt van de rolweerstand, deze is sterk afhankelijk van het soort materiaal, namelijk de grote van het contactdiameter.r de straal van de rol F de belasting op de rol |
|
Hengstman © 2000-2004.
|