Meertrapsraket

Vorige Start Omhoog Volgende

Met de wetenschap van de vorige pagina's komen we wellicht in de ruimte, maar er kan nog veel misgaan. En mochten we er komen wat dan? Wat is het nut van een raket de ruimte in te sturen zonder dat we er wat nuttigs mee doen?

Ook zouden we ons kunnen afvragen waarom het zolang duurt vanaf de maanlanding tot de eerste stappen van de mens op mars.

Met de wetenschap over hoe het zou werken betekend nog niet dat het lukken gaat. Er zijn diverse technische hindernissen, en hoe krijgen we die raket nu precies waar we hem hebben willen? En niet te vergeten we willen ook nog iets meenemen.

Naast een paar andere obstakels is het enige probleem een kwestie van energie.

Energieke brandstoffen zoals, alcohol en waterstof zijn veel te zwak om zich zelf (en uiteraard de benodigde zuurstof) naar de maan te torsen. Uiteraard is het energie probleem op te lossen. En hiervoor gebruiken we meerstrapsraketten.

Voor de beweging (snelheid) van de raket is de snelheid waarbij de afgassen uitgestoten maatgevend. Echter het reactieprincipe laat toe dat de snelheid van de raket groter kan worden dan van de afgassen die het uitstoot. Helaas is dit sneller bewegen dan de eigen afgassen uitstoot een zeer oneconomische bezigheid.

Hoe groter de snelheid van een raket moet worden hoe meer brandstof men per kilogram raket nodig heeft. Om een snelheid van de raket te bereiken die gelijk is aan de uitstroomsnelheid van de afgassen moet voor elke kilo van de raket die over is op die snelheid een massa van 1,72 kilo brandstof verbrand en uitgestoten zijn. Met onderstaande vergelijking kan dit bepaald worden.

M = massa van de raket, V = snelheid van de raket, S = snelheid van de uitstromende gassen, a en b voor (a) begin van de start en (b) einde vlucht. Ln = natuurlijk logaritme. Als de eindsnelheid gelijk moet zijn aan de snelheid van de uitstromende gassen  (Vb = S) dan moet Ma/Mb = 2,72. Het aandeel van de brandstof (Ma-Mb) is dan 1,72 x de eindmassa Mb.

Wanneer de massa van de beladen en volgetankte raket deelt door het gewicht van de raket op het moment dat de motoren worden afgezet (brennschluss), dan geeft de uitkomst de massaverhouding. Deze massaverhouding is heel belangrijk in de rakettechnologie. Hoe groter de massaverhouding hoe groter de massa van de brandstof ten opzichte van het nuttige gewicht.

Zoals al gezegd is een massaverhouding van 2,72 nodig om eenzelfde snelheid van de uittredende gassen te bereiken. Wil men een snelheid bereiken van 2, 3 of 4 maal de snelheid van de afgassen dan moet de massaverhouding respectievelijk 7,4 20 en 54 zijn. De massaverhouding geldt niet voor een specifieke brandstof het geld altijd.

Wil men met de raket uit de aantrekkingskracht van de aarde ontsnappen dan is een snelheid nodig van ruim 11 km.s-1 (40.000 km.h-1).

Stel dat we een raketmotor hebben waar we gewone autobrandstof (ja dat spul voor in de je auto, het liefst loodvrij dus euro95 of pura) gebruiken en de temperatuur in de verbrandingskamer niet te heet wordt (zeg zo'n 400 °C) en uiteraard moeten we zelf voor de zuurstof zorgen (dus moet ook mee in de raket, hier komen we nog op terug) waarvoor we '50% waterstof peroxide' gebruiken. Met deze simpele middelen zal de uitstroomsnelheid ongeveer mach 1.82 zijn (0,66 km.s-1) De ontsnappingssnelheid is ruim 11 km.s-1.

Om een lang verhaal kort te maken komt het erop neer dat we voor de raket zeer veel brandstof nodig hebben. In feite is een raket niets meer dan een omhulsel voor de brandstof en is slecht een klein deel bestemd voor de nuttige lading. Zoals gezegd is een grote massaverhouding nodig om iets de ruimte in te krijgen. Om effectiever om te gaan met de beschikbare brandstof gebruiken we de meertrapsraket. 

De gedachte is zeg maar dat een meertrapsraket meerdere raketten in een is. Waarom de gehele raket meetorsen naar boven, het betreft alleen een leeg omhulsel als we daar boven zijn. Nee het is veel effectiever om de omhulsels onderweg af te stoten om zo min mogelijk gewicht mee te nemen naar boven. Dat is het idee achter de meertrapsraket. 

Een ander probleem wanneer we de gehele raket willen behouden is de benodigde hoeveelheid brandstof, dus de massaverhouding, die nodig is voor eer start en lading (en uiteraard enige navigatie). Voor een retourtje naar de ruimte, om even de aarde op een andere wijze te aanschouwen, is een massaverhoudig nodig van zeg 30. Slechts 3% van de oorspronkelijke raket komt weer terug op aarde.

De meertrapsraket is dus de uitkomst. Een grote raket start en na een bepaald ogenblik stoot hij z'n gedeelte die van de brandstof is ontdaan af en gaat een kleinere raket verder. Deze zal op zijn beurt weer een nog kleinere raket bevatten. En uiteindelijk zal er een kleine raket overblijven met aan boord de nuttige lading. 

Wanneer moeten we nu de volgende trap ontsteken. Wanneer we er even vanuit gaan dat onze raket recht omhoog gaat. Moeten we nu wachten tot de raket de hoogst mogelijke afstand heeft bereikt (als gevolg van de stuwkracht van de vorige trap). Dit is niet de juiste manier, het gaat immers om de beginsnelheid die de volgende trap meekrijgt. We onsteken de trap op het moment dat de vorige heeft opgehouden te werken, immers dan heeft de raket zijn grootste snelheid. Wachten tot de raket zijn maximale hoogte heeft, waarbij z'n snelheid dus 0 is, levert ons in feite niets op. De uiteindelijke snelheid van de laatste trap is de som van de snelheden van de snelheden die de afzonderlijke trappen hebben bijgedragen. De hoogte doet er in feite niet toe (afgezien van de weerstand in atmosfeer)

Hengstman © 2000-2004.
Bij problemen met of vragen over dit web kunt u contact opnemen met [mail].
Laatst bijgewerkt: 25 januari 2004.